طبق آخرین آمارهای اعلام شده تولید روزانه نفت خام کشور طی دو سال گذشته دستکم به ۲۳۰ هزار بشکه افزایش یافت و تولید گاز غنی پارس جنوبی نیز رکورد ۷۳۰ میلیون مترمکعب در روز را ثبت کرد.
این افزایش در دورهای رقم خورد که تحریمها ادامه داشت و در ۲ برهه جنگ، بخشی از زیرساختهای انرژی کشور آسیب دید و حفظ تولید و تامین سوخت به یکی از مسائل اصلی صنعت نفت تبدیل شد.
تولید نفت خام در آذر ۱۴۰۴ به حدود سه میلیون و ۶۶۰ هزار بشکه در روز رسید. در همین دوره طرح ضربتی افزایش روزانه ۲۵۰ هزار بشکهای تولید نفت آغاز شد و ۶ قرارداد به ارزش بیش از ۱.۷ میلیارد دلار برای افزایش و نگهداشت تولید با بخش خصوصی و غیردولتی به امضا رسید.
این در حالیست که طبق آمارها قرار است۳۰ هزار بشکه نفت در روز و کمتر از یک درصد ظرفیت تولید نفت ایران، توسط میدان نفتی سهراب هورالعظیم برداشت شود.
این درحالیست که هورالعظیم یکی از مهمترین تالابهای کشور که سالهاست زیر فشار کمآبی، آتشسوزی و فعالیتهای صنعتی نفس میکشد و حالا با صدور دوباره مجوز توسعه میدان نفتی سهراب، قرار است ۶ پد نفتی و ۲۰ حلقه چاه در بخشهایی از این تالاب احداث شود
اما یک نکته مهم کمتر دیده شده است: ۳۰ هزار بشکه، تولید نهایی میدان و مربوط به انتهای مسیر توسعه است. تولید فعلی میدان، با وجود فعالیتهای انجامشده و آثار محیطزیستی آن، حدود ۵ هزار بشکه در روز است. یعنی برای رسیدن به ظرفیت ۳۰ هزار بشکهای، باید چندین برابر وضعیت فعلی توسعه انجام شود.
اما به گفته کارشناسان آیا افزایش تولید تا ۳۰ هزار بشکه در روز، ارزش پذیرفتن چنین ریسکی برای هورالعظیم را دارد؟
ظرفیت تولید نفت ایران حدود ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تا ۴ میلیون بشکه در روز برآورد میشود. بنابراین ۳۰ هزار بشکه، در مقیاس تولید ملی، حدود ۰.۸ درصد ظرفیت کشور است؛ عددی که اهمیت توسعه یک میدان مشترک را نفی نمیکند، اما وقتی پای یک زیستبوم شکننده در میان است، باید هزینه و فایده آن دقیقتر سنجیده شود.
بهویژه آنکه منتقدان طرح معتقدند بخشی از این افزایش تولید را میتوان با تعمیر، بازسازی و احیای تنها چند حلقه چاه موجود به دست آورد؛ مسیری که در مقایسه با احداث پدها و حفر چاههای جدید، میتواند فشار کمتری بر تالاب وارد کند.
توسعه میدان سهراب موضوع تازهای نیست. ارزیابی زیستمحیطی این طرح در ۲۲ آذر ۱۴۰۲ از سوی کمیته ارزیابی سازمان حفاظت محیطزیست رد شد و پس از آن، انجام مطالعاتی درباره ارزش اقتصادی خدمات اکوسیستمی هورالعظیم، توان تابآوری تالاب، آثار اجتماعی و کیفیت آب و همچنین امکان خارج کردن محوطههای سرچاهی از محدوده تالاب مورد تأکید قرار گرفت.
کارشناسان اعلام کردهاند که بخشی از این مطالعات انجام نشده یا هنوز تکمیل نشده است؛ با این حال، مجوز جدید صادر شده است.
بر اساس مجوز جدید، ۶ پد نفتی و ۲۰ حلقه چاه در انتهای مخزن شماره یک هورالعظیم و در نزدیکی نقطه صفر مرزی احداث خواهد شد.
کارشناسان در این بخش معتقد هستند که اجرای طرح میتواند حدود ۱۸ هکتار از اراضی تالابی و مسیرهای ورود آب کرخه را تحت تأثیر قرار دهد؛ آن هم در شرایطی که هورالعظیم با بحران آب و آتشسوزیهای متعدد روبهروست.
بنابراین نگرانی فقط بر سر سطح اشغال پروژه نیست؛ مسئله، تأثیر احتمالی آن بر چرخه آب و توان تابآوری تالاب است.
اهمیت تولید نفت و توسعه میادین مشترک قابل انکار نیست. اما سؤال این است که آیا برای رسیدن از تولید فعلی حدود ۵ هزار بشکه به ۳۰ هزار بشکه، حتماً باید فشار بیشتری بر بخشهای حساس هور وارد کرد؟
اگر بخشی از افزایش تولید از مسیر تعمیر و احیای چاههای موجود امکانپذیر است، چرا گزینههای کمریسکتر در اولویت قرار نگیرند؟
در نهایت، مسئله فقط ۳۰ هزار بشکه نفت نیست؛ مسئله مقایسه یک منفعت محدود و قابل جایگزین با خسارتی است که اگر به یک زیستبوم وارد شود، ممکن است برای دههها باقی بماند و حتی قابل جبران نباشد.نفت را میتوان از چاه دیگری تولید کرد؛ اما هورالعظیم ایران را نمیتوان دوباره ساخت.
آیا ۳۰ هزار بشکه نفت در روز، واقعاً ارزش پذیرفتن خسارتهای سنگین، ماندگار و گاه جبرانناپذیر به محیطزیست را دارد؟پاسخ روشن است؛ ۳۰ هزار بشکه نفت، ارزش از دست دادن هورالعظیم را ندارد.
این درحالیست که اخیرا پاک نژاد وزیر نفت با اشاره به برنامههای آینده صنعت نفت اظهار کرد: طی هفت، هشت ماه گذشته بخشی از ظرفیتهای ازدسترفته را قابلیت جبران داریم و تلاش همکاران برای اجرای هرچه سریعتر و شتابان پروژهها ادامه دارد.
پاکنژاد یکی از این طرحها را میدان آزادگان عنوان کرد و گفت: آزادگان یکپارچه، یعنی آزادگان شمالی و جنوبی که پیش از این بهعنوان دو طرح جداگانه دیده میشدند، در واقع یک مخزن و یک میدان هستند.
گفتنی است با تکمیل راهاندازی چهار ردیف فرآورشی نفت در واحد CTEP میدان مشترک آزادگان جنوبی، ظرفیت اسمی فرآورش نفت این مجموعه به روزانه ۳۲۰ هزار بشکه رسید که زیرساخت لازم برای دریافت، فرآورش و نمکزدایی نفت تولیدی و افزایش تدریجی برداشت از این میدان راهبردی مشترک را فراهم میکند.
